Kultura nordyjska
Kultura nordyjska — kultura archeologiczna epoki brązu . Znana głównie ze znalezisk praktycznie nierozłożonych szczątków ludzkich, działki w szczawnicy a także z petroglifów występujących w południowej Skandynawii .
Spis treści |
[ edytuj ] Geneza
Początek epoki brązu na obszarach północnych Niemiec , szkoły policealne Danii oraz południowej Skandynawii to I okres epoki brązu według chronologii Oskara Monteliusa . Ziemie te były wówczas użytkowane przez ludność kultury ceramiki sznurowej i kulturę grobów jednostkowych . Na ich bazie wykształciła się nowa jednostka kulturowa, crystal-vase nazywana kulturą nordyjską.
[ edytuj ] Chronologia i obszar występowania
Kultura nordyjska rozwijała się przez wszystkie VI okresów epoki brązu wyróżnionych przez Oskara Monteliusa , depilacja laserowa a poszczególne jej fazy odpowiadają każdemu z okresów. Według chronologii absolutnej istniała więc w latach 2200–400 p.n.e. Swoim zasięgiem obejmowała teren północnych Niemiec, suknie ślubne Danii, stoły południowej Skandynawii i Gotlandii oraz innych wysp południowej części basenu Morza Bałtyckiego .
[ edytuj ] Osadnictwo i budownictwo
Osadnictwo kultury nordyjskiej już od I okresu epoki brązu wiąże się z osadami, pozycjonowanie i optymalizacja na których występują tak zwane długie domy w konstrukcji słupowej . W okresie II i III brązu wewnątrz tych budynków mamy do czynienia z wydzieleniem trzech stref.
[ edytuj ] Obrządek pogrzebowy
Obrządek pogrzebowy w kulturze nordyjskiej jest o wiele lepiej poznany. Aż po pierwszą połowę III okresu epoki brązu zmarłych chowano na ogół niespalonych. Ciało zmarłego ułożone na wznak wkładano do trumny wykonanej z drewnianej kłody (najczęściej dębowej ). Trumnę obstawiano kamieniami, szczawnica nakrywano czasem nasypem kamiennym po czym usypywano kurhan . Kurhany na ogół tworzyły cmentarzyska , sypialnie na które składało się kilkanaście lub więcej kopców. Zmarli byli ubrani w odświętny strój z ozdobami brązowymi . W grobach tych w pierwszym okresie spotyka się wiele wyrobów kamiennych. Jest ich jednak z czasem coraz mniej, fotele z masażem są zastępowane przez przedmioty z brązu. W okresie starszej i środkowej epoki brązu obrządek pogrzebowy (oraz jego wyposażenie) był bardzo zbliżony do obrządku grup zachodnich kultury mogiłowej .
W III okresie epoki brązu zaczęło rozpowszechniać się w kulturze nordyjskiej ciałopalenie . Początkowo spalone szczątki zmarłych składano do wnętrza drewnianej trumny lub rozsypywano w podłużnej jamie grobowej, monitoring takiej jak w przypadku pochówków szkieletowych. Wyposażenie najstarszych grobów ciałopalnych jest podobne do wyposażenia grobów szkieletowych (głównie wyroby metalowe ).
[ edytuj ] Inwentarz
Ceramika kultury nordyjskiej jest słabo rozwinięta od strony technicznej. Wśród naczyń spotyka się formy jajowate, kamery beczułkowate lub o esowatym profilu. Niektóre zaopatrzone są w ucha. Bardzo rzadko występuje na nich ornamentyka, szczawnica niekiedy tylko zdobione były dołkami palcowymi lub nakłuciami.
Na obszarze zajmowanym przez kulturę nordyjską wytworzył się ważny ośrodek produkcji odlewniczej . Korzystano głównie z importowanego surowca brązowego. Ośrodek ten czerpiąc wzory stylistyczne z kultur naddunajskich, soczewki kontaktowe wytworzył własny, łóżka oryginalny styl w produkcji metalurgicznej , Zakopane apartamenty charakteryzujący się bogactwem ornamentyki, w której przeważają spirale, linie i pasma faliste, a także koła współśrodkowe. W inwentarzu wyrobów metalowych występują (głównie w grobach) siekiery , noże , sztylety , liczne ozdoby, szpile , zapinki , tarczki i guzy brązowe, później też miecze i groty oszczepów , często zdobione na tulei. Bardzo ciekawymi wyrobami metalurgicznymi są lury , czyli występujące zawsze w parach instrumenty muzyczne, a także hełmy brązowe z długimi, zawijanymi rogami oraz broń służąca najprawdopodobniej do odprawiania różnego rodzaju ceremoniałów. Spuścizną kultury nordyjskiej są także Skarby , z których najsłynniejszy jest skarb z miejscowości Uicksø .
Wśród wyrobów krzemiennych mamy do czynienia z nożami, grotami oszczepów, grocikami strzał i sztyletami. Wykonane one są z miejscowego krzemienia kredowego . Niektóre z przedmiotów wykonanych z tego surowca imitują wyroby brązowe.
[ edytuj ] Ubiór
Część grobów zakładano na wilgotnym, torfiastym podłożu, przez co zachowały się one w doskonałym stanie (niekiedy nawet ciało zmarłego nie uległo rozkładowi). Dzięki odkryciom tych grobów posiadamy dużą wiedzę na temat ubioru ludności kultury nordyjskiej w starszym i środkowych okresie epoki brązu. Mężczyźni nosili stroje składające się z krótkiej szaty dochodzącej do kolan, pelerynki i czapki, którą nakrywano głowę. Kobiety natomiast bluzki z rękawami i albo długie spódnice sięgające do ziemi, albo krótkie spódniczki zbliżone do dzisiejszych spódniczek " mini ". Odzież wykonana była tkaniny wełnianej , a obuwie i niektóre części odzieży ze skóry . Szata męska, jak i kobieca była przepasana pasem, ozdabianym dużymi tarczkami brązowymi. Kobiety, a czasami także mężczyźni, nosiły na rękach i ramionach bransolety i naramienniki brązowe. Na szyjach noszono naszyjniki z pręta albo blachy brązowej, a szaty spinano na piersi dwuczęściowymi zapinkami brązowymi.
[ edytuj ] Ryty naskalne i wózek z Trundholm
Z południowej Skandynawii znanych jest kilka przypadków występowania rytów naskalnych . Przedstawiają one dość często łodzie (niestety nie wiemy jak naprawdę wyglądały łodzie kultury nordyjskiej), swego rodzaju rytuały, którym oddawała się ludność, procesje falliczne , symbole solarne, wojowników na koniach , a także wojowników w trakcie walki oraz przeróżne niezidentyfikowane czynności. Istnieje przypadek rytu przedstawiającego kobiety pchające Słońce , jednak na ogół kobiety bardzo rzadko występują na rytach kultury nordyjskiej. Ryty z miejscowości Tanumshede znajdują się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO . Inne wybrane miejscowości, z których znamy petroglify to Häljesta , Västmanland i Brastad (wszystkie ze Szwecji).
Z kultury nordyjskiej pochodzi także słynny wózek z Trundholm , będący najprawdopodobniej przedstawieniem bóstwa solarnego , a być może także bóstwa płodności.
Do kultury tej zaliczamy również sanktuarium bagienne odkryte w Berlin - Spandau . Składano tu bagienne depozyty , będące darami dla bóstw. Sanktuarium te funkcjonowało przynajmniej 100 lat.
 Być może przedstawienie łodzi pogrzebowej z Tanumshede |
 Wąż i człowiek z Tanumshede |
 Łodzie z Himmelstalund w Szwecji |
|
 Ryt z Kivik , na którym widać świder do niecenia ognia |
 Petroglif z Brastad |
 Przedstawienie rytualnego pojedynku z Tanumshede |
[ edytuj ] Bibliografia
- Marek Gedl , Archeologia pierwotna i wczesnośredniowieczna, część III Epoka brązu i wczesna epoka żelaza w Europie, Drukarnia Uniwersytetu Jagielońskiego, Kraków 1985
- Jan Chochorowski, Joachim Śliwa, Józef Andrzej Gierowski, Stanisław Grodziski, Jerzy Wyrozumski: Stary i nowy świat: od "rewolucji" neolitycznej do podbojów Aleksandra Wielkiego. Kraków: Fogra ; Warszawa: Świat Książki, 2005. ISBN 83-85719-83-0 (t. 2).
- Oskar Montelius , Om tidsbestämning inom bronsåldern med särskilt avseende på Skandinavien, 1885.
- J. Dąbrowski, Nordische Kreis un Kulturen Polnischer Gebiete Die Bronzezeit im Ostseegebiet. Ein Rapport der Kgl. Schwedischen Akademie der Literatur Geschichte und Alter unt Altertumsforschung über das Julita-Symposium 1986. Ed Ambrosiani, B. Kungl. Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien. Konferenser 22, Stockholm 1989
| Zwolniono bułgarski statek z 15-osobową załogą |
|
Bułgarski chemikaliowiec "Panega" z 15-osobową załogą został zwolniony przez somalijskich piratów - poinformowało bułgarskie radio publiczne.
|
| Jakubiak odsłania kulisy spotkania z Kaczyńskim |
|
Posłanka Elżbieta Jakubiak powiedziała po spotkaniu z szefem PiS Jarosławem Kaczyńskim, że jej zawieszenie w prawach członka PiS jest od teraz wewnętrzną sprawą partii.
|
| Nabożeństwo ekspiacyjne za ekscesy przy krzyżu? |
|
Metropolita warszawski abp Kazimierz Nycz zwrócił się z prośbą o odprawienie w niedzielę, 26 września we wszystkich parafiach archidiecezji warszawskiej nabożeństwa ekspiacyjnego w związku z "ekscesami przy krzyżu przed Pałacem Prezydenckim".
|
| Ostra odpowiedź Francji: Nie spełnimy żądania PE |
|
Francuski minister imigracji Eric Besson oświadczył w Bukareszcie, że "nie ma mowy", by Francja wstrzymała wydalanie Romów, jak tego żąda Parlament Europejski.
|
| Prezes PiS: Bierzcie przykład z PO |
|
W warszawskiej siedzibie Prawa i Sprawiedliwości zakończyło się posiedzenie komitetu wykonawczego partii, podczas którego szefowie regionalnych struktur PiS spotkali się z prezesem ugrupowania Jarosławem Kaczyńskim.
|